इयत्ता ११ वी समाजशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
‘समाजशास्त्र’ हे नाव रूढ होण्यापूर्वी ऑगस्ट कॉम्त यांनी या शास्त्रासाठी सुरुवातीला कोणती संज्ञा वापरली?
धडा १: समाजशास्त्राची ओळख
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. सामाजिक पदार्थविज्ञान
कॉम्त यांनी सुरुवातीला या शास्त्राला ‘सामाजिक पदार्थविज्ञान’ म्हटले; नंतर त्याला समाजशास्त्र हे नाव मिळाले.‘समाजशास्त्र’ (Sociology) हा शब्द अंशतः लॅटिन ‘Socius’ या शब्दापासून बनला आहे. ‘Socius’ चा अर्थ काय?
धडा १: समाजशास्त्राची ओळख
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. सोबती किंवा सहकारी
लॅटिन ‘Socius’ म्हणजे सोबती/सहकारी; ग्रीक ‘Logos’ म्हणजे शास्त्र किंवा अभ्यास.संस्कृतीकरण, पाश्चिमात्यीकरण आणि प्रभावी जात या संकल्पना कोणत्या समाजशास्त्रज्ञाशी संबंधित आहेत?
धडा २: पाश्चिमात्य आणि भारतीय समाजशास्त्रज्ञांचे योगदान
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. एम. एन. श्रीनिवास
डॉ. एम. एन. श्रीनिवास यांनी संस्कृतीकरण, पाश्चिमात्यीकरण, धर्मनिरपेक्षता आणि प्रभावी जात या संकल्पना मांडल्या.कार्ल मार्क्सच्या मते, भांडवलदार वर्गाचा अस्त करणाऱ्या क्रांतीनंतर लगेच कोणती अवस्था येते?
धडा २: पाश्चिमात्य आणि भारतीय समाजशास्त्रज्ञांचे योगदान
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. कामगारांची हुकूमशाही
मार्क्सच्या मते क्रांतीनंतर कामगारांची हुकूमशाही स्थापन होते; ही साम्यवादी समाजापूर्वीची संक्रमण अवस्था आहे.‘Social Organisation’ (1909) या पुस्तकात ‘प्राथमिक समूह’ ही संज्ञा कोणी मांडली?
धडा ३: समाजशास्त्रातील मुलभूत संकल्पना
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. चार्ल्स हॉर्टन कूले
चार्ल्स हॉर्टन कूले यांनी १९०९ मध्ये जवळचे, समोरासमोरचे संबंध असलेल्या लहान समूहांसाठी (उदा. कुटुंब) ‘प्राथमिक समूह’ ही संज्ञा वापरली.एकाच वेळी एका स्त्रीचा एकापेक्षा अधिक पुरुषांशी विवाह होतो, त्या विवाह प्रकाराला काय म्हणतात?
धडा ४: सामाजिक संस्था
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. बहुपती विवाह
एका स्त्रीचा एकाच वेळी एकापेक्षा अधिक पुरुषांशी विवाह म्हणजे बहुपती विवाह.भौतिक संस्कृती अभौतिक संस्कृतीपेक्षा वेगाने बदलते. या दोन्हींमध्ये निर्माण होणाऱ्या दरीला काय म्हणतात?
धडा ५: संस्कृती
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. सांस्कृतिक गतिमंदता
भौतिक संस्कृती पुढे जाते आणि अभौतिक मागे राहते; या दरीला सांस्कृतिक गतिमंदता म्हणतात.प्राथमिक सामाजीकरण अगदी लहान वयात होते. या अवस्थेत सामाजीकरणाचे मुख्य साधन कोणते असते?
धडा ६: सामाजीकरण
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. कुटुंब
प्राथमिक सामाजीकरणात कुटुंब हे मुख्य साधन असते; मूल तेथे भाषा आणि मूलभूत वर्तन शिकते.जातीला सामाजिक स्तरीकरणाची बंदिस्त व्यवस्था का म्हणतात?
धडा ७: सामाजिक स्तरीकरण
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. कारण सदस्यत्व जन्मानेच ठरते
व्यक्ती जन्मानेच जातीत येते आणि तिचा दर्जा जातीवर ठरतो, संपत्तीवर नाही; म्हणून जात ही बंदिस्त व्यवस्था आहे.हॉर्टन आणि हंट यांच्या मते, सामाजिक परिवर्तन म्हणजे कशातील बदल?
धडा ८: सामाजिक परिवर्तन
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. समाजातील सामाजिक रचना आणि सामाजिक संबंधांतील
हॉर्टन आणि हंट यांच्या मते सामाजिक परिवर्तन म्हणजे समाजातील सामाजिक रचना आणि सामाजिक संबंधांतील बदल.
इयत्ता ११ वी: इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या अधिकृत बालभारती पाठ्यपुस्तकातील (ebalbharati.in) धड्यांवरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. प्रत्येक प्रश्नासोबत धड्याचे नाव दिले आहे.