निबंधाचे मुद्दे
- प्रस्तावना – बदलते ऋतू आणि वाढता उष्मा
- जागतिक तापमानवाढ म्हणजे काय – हरितगृह परिणाम
- कारणे – इंधनाचा वापर, जंगलतोड, प्रदूषण
- परिणाम – हिमनद्या वितळणे, समुद्रपातळी, अवकाळी पाऊस, दुष्काळ
- शेती, आरोग्य आणि जैवविविधतेवर होणारा परिणाम
- उपाय – वैयक्तिक, सामाजिक आणि जागतिक पातळीवर
- समारोप – पृथ्वी आपले एकमेव घर
निबंध
आजी नेहमी सांगते, "आमच्या लहानपणी पाऊस वेळेवर यायचा आणि उन्हाळा इतका कडक नसायचा." आज मात्र उन्हाळा अधिकाधिक तीव्र होत आहे, पावसाचे वेळापत्रक बिघडले आहे आणि कधी पूर तर कधी दुष्काळ अशी स्थिती दिसते. या सर्व बदलांमागे एक मोठे कारण आहे – जागतिक तापमानवाढ.
पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात दीर्घ काळात होणारी वाढ म्हणजे जागतिक तापमानवाढ. पृथ्वीभोवतीचे वातावरण एखाद्या पांघरुणासारखे काम करते. कार्बन डायऑक्साइड, मिथेन यांसारखे वायू सूर्याची उष्णता पृथ्वीजवळ अडवून ठेवतात. यालाच हरितगृह परिणाम म्हणतात. योग्य प्रमाणात हा परिणाम जीवसृष्टीसाठी आवश्यक आहे; पण या वायूंचे प्रमाण वाढले की पांघरूण जाड होते आणि पृथ्वी अधिक तापू लागते.
या वाढीमागे मुख्यतः मानवी कृती कारणीभूत आहेत. कोळसा, पेट्रोल, डिझेल यांसारख्या इंधनांचा प्रचंड वापर वाहने, कारखाने आणि वीजनिर्मितीसाठी होतो. त्यातून मोठ्या प्रमाणात कार्बन डायऑक्साइड हवेत मिसळतो. कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेणारी जंगले विकासाच्या नावाखाली तोडली जात आहेत. कचरा जाळणे, प्लास्टिकचा अतिवापर आणि ऊर्जेची उधळपट्टी यांमुळे समस्या आणखी गंभीर होते.
याचे परिणाम आज जगभर दिसू लागले आहेत. ध्रुवीय प्रदेशातील बर्फ आणि पर्वतांवरील हिमनद्या वितळत आहेत. त्यामुळे समुद्राची पातळी वाढून किनारपट्टीवरील गावे आणि शहरे धोक्यात येऊ शकतात. उष्णतेच्या लाटा, अवकाळी पाऊस, गारपीट, ढगफुटी आणि दुष्काळ यांचे प्रमाण वाढले आहे.
शेती हा पावसावर अवलंबून असलेला व्यवसाय असल्याने हवामानातील बदलाचा सर्वांत मोठा फटका शेतकऱ्याला बसतो. पिकांचे उत्पादन घटते. वाढत्या उष्णतेमुळे उष्माघात, पाण्याची टंचाई आणि काही आजारांचा प्रसार वाढतो. अनेक प्राणी, पक्षी आणि वनस्पती बदलत्या हवामानाशी जुळवून घेऊ शकत नाहीत, त्यामुळे जैवविविधता धोक्यात येते.
ही समस्या मोठी असली तरी उपाय आपल्या हातात आहेत. वैयक्तिक पातळीवर आपण वीज आणि पाणी जपून वापरू शकतो, गरज नसताना दिवे-पंखे बंद ठेवू शकतो. जवळच्या अंतरासाठी चालणे किंवा सायकल वापरणे, सार्वजनिक वाहनांचा वापर करणे, प्लास्टिक टाळणे आणि कापडी पिशवी वापरणे या छोट्या सवयी मोठा बदल घडवतात. प्रत्येकाने वाढदिवसाला किंवा विशेष प्रसंगी एक झाड लावून त्याचे संगोपन केले, तर हिरवाई वाढेल. समाज आणि सरकार पातळीवर सौरऊर्जा, पवनऊर्जा यांसारख्या अपारंपरिक ऊर्जास्रोतांचा वापर वाढवणे, जंगलांचे संरक्षण करणे आणि कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. ही समस्या एका देशाची नसून संपूर्ण जगाची आहे, म्हणून सर्व देशांनी एकत्र येऊन प्रयत्न केले पाहिजेत.
पृथ्वी हे आपले एकमेव घर आहे; तिच्यासारखा दुसरा ग्रह आपल्याकडे नाही. आपल्याला ही पृथ्वी पूर्वजांकडून वारसा म्हणून मिळाली आहे, तशीच ती पुढच्या पिढीकडे सुरक्षितपणे सोपवणे हे आपले कर्तव्य आहे. आज आपण बदललो, तरच उद्याचे जग सुंदर राहील.
१० ओळींचा निबंध
- पृथ्वीचे सरासरी तापमान वाढणे म्हणजे जागतिक तापमानवाढ.
- हवेतील कार्बन डायऑक्साइड वाढल्याने पृथ्वी जास्त तापते.
- इंधनाचा जास्त वापर आणि जंगलतोड ही मुख्य कारणे आहेत.
- यामुळे हिमनद्या वितळत आहेत.
- समुद्राची पातळी वाढू लागली आहे.
- उष्णतेच्या लाटा आणि अवकाळी पाऊस वाढले आहेत.
- याचा मोठा फटका शेतकऱ्यांना बसतो.
- आपण वीज, पाणी आणि इंधन जपून वापरले पाहिजे.
- प्रत्येकाने झाडे लावून त्यांची काळजी घ्यावी.
- पृथ्वी हे आपले एकमेव घर आहे, ती आपण जपली पाहिजे.
निबंध लिहिताना लक्षात ठेवा
- "हरितगृह परिणाम" ही संकल्पना पांघरुणाच्या उदाहरणासारख्या सोप्या भाषेत समजावून सांगा.
- कारणे, परिणाम आणि उपाय वेगवेगळ्या परिच्छेदांत लिहा; उपायांमध्ये "मी स्वतः काय करू शकतो" हे नक्की लिहा.
- खात्री नसलेले आकडे किंवा अंश सेल्सिअसचे नेमके प्रमाण लिहू नका; सामान्य, खात्रीची माहितीच द्या.
- स्वतःचे वाक्य वापरा, उदा. "आज लावलेले एक झाड म्हणजे उद्याच्या पिढीसाठी लिहिलेले प्रेमपत्र."