बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६) रसायनशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. सुमारे 1715 cm⁻¹ जवळील तीव्र, धारदार IR शोषण (IR absorption) कोणत्या बंधाच्या कंपनाचे वैशिष्ट्य आहे?

   धडा २: Infrared Spectroscopy

   • अO–H ताणन
   • बC=O ताणन (संपृक्त कीटोन)
   • कC≡N ताणन
   • डC–H वाकणे (bending)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. C=O ताणन (संपृक्त कीटोन)
   साध्या कीटोनचे कार्बोनिल ताणन (stretching) सुमारे 1715 cm⁻¹ ला दिसते; O–H ताणन 3200–3600 cm⁻¹ आणि C≡N सुमारे 2250 cm⁻¹ ला असते.

2. ¹H NMR वर्णपटशास्त्रात (NMR spectroscopy) अंतर्गत संदर्भ (δ = 0 ppm) म्हणून कोणते संयुग वापरले जाते?

   धडा ३: NMR Spectroscopy

   • अबेन्झीन
   • बक्लोरोफॉर्म
   • कपाणी
   • डटेट्रामिथिलसायलेन (TMS)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. टेट्रामिथिलसायलेन (TMS)
   TMS, Si(CH₃)₄, मधील 12 समतुल्य, अतिशय परिरक्षित (shielded) प्रोटॉन एकच धारदार संकेत देतात, म्हणून त्याला δ = 0 मानले जाते.

3. अष्टफलकीय क्षेत्रातील (octahedral field) d³ आयनाची स्फटिक क्षेत्र स्थिरीकरण ऊर्जा (CFSE) किती?

   धडा ५: Crystal Field Theory

   • अ−1.2 Δo
   • ब−0.4 Δo
   • क−0.8 Δo
   • ड−2.0 Δo
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. −1.2 Δo
   अष्टफलकीय क्षेत्रात d³ = t₂g³; प्रत्येक t₂g इलेक्ट्रॉन −0.4 Δo देतो, म्हणून CFSE = 3 × (−0.4 Δo) = −1.2 Δo.

4. 3 अयुग्मित इलेक्ट्रॉन (unpaired electrons) असलेल्या संकुल आयनाचे केवळ-परिवलन चुंबकीय आघूर्ण (spin-only magnetic moment) किती?

   धडा ६: Electronic Spectra and Magnetic Properties of Complexes

   • अ1.73 BM
   • ब2.83 BM
   • क3.87 BM
   • ड4.90 BM
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. 3.87 BM
   μ = √(n(n + 2)) = √(3 × 5) = √15 ≈ 3.87 BM (1.73, 2.83 आणि 4.90 ही 1, 2 आणि 4 अयुग्मित इलेक्ट्रॉनसाठी आहेत).

5. लँथॅनाइड आकुंचन (lanthanide contraction) मुख्यतः कशामुळे होते?

   धडा ७: Lanthanides and Actinides

   • अकवचांच्या संख्येत वाढ
   • ब4f इलेक्ट्रॉनद्वारे केंद्रकीय प्रभाराचे कमकुवत परिरक्षण (poor shielding)
   • क4f इलेक्ट्रॉनद्वारे प्रबळ परिरक्षण
   • डश्रेणीत पुढे जाताना केंद्रकीय प्रभार कमी होणे
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. 4f इलेक्ट्रॉनद्वारे केंद्रकीय प्रभाराचे कमकुवत परिरक्षण (poor shielding)
   श्रेणीत पुढे जाताना केंद्रकीय प्रभार प्रत्येक टप्प्यावर एकने वाढतो, पण पसरलेल्या 4f कक्षा त्याचे परिरक्षण कमकुवतपणे करतात, म्हणून अणु व आयनी त्रिज्या सतत कमी होतात.

6. एका किरणोत्सारी समस्थानिकाचा (radioactive isotope) अर्धायुकाल (half-life) 5 दिवस आहे. 80 g नमुन्यापैकी 15 दिवसांनंतर किती शिल्लक राहील?

   धडा १०: Nuclear Chemistry

   • अ10 g
   • ब20 g
   • क40 g
   • ड5 g
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. 10 g
   15 दिवस = 3 अर्धायुकाल, म्हणून शिल्लक = 80 × (1/2)³ = 80/8 = 10 g.

7. हरितद्रव्याच्या (chlorophyll) रेणूच्या केंद्रस्थानी कोणता धातू आयन असतो?

   धडा ११: Bioinorganic Chemistry

   • अFe²⁺
   • बCo³⁺
   • कCu²⁺
   • डMg²⁺
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. Mg²⁺
   हरितद्रव्य हे मॅग्नेशियम पॉर्फिरिन आहे; हिमोग्लोबिनमध्ये केंद्रस्थानी लोह आणि जीवनसत्त्व B₁₂ मध्ये कोबाल्ट असतो.

8. खालीलपैकी अक्षपणक (non-reducing) शर्करा कोणती?

   धडा १२: Carbohydrates

   • अग्लुकोज
   • बफ्रुक्टोज
   • कसुक्रोज
   • डमाल्टोज
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. सुक्रोज
   सुक्रोजमध्ये ग्लुकोजचा (C1) आणि फ्रुक्टोजचा (C2) ॲनोमेरिक कार्बन ग्लायकोसिडिक बंधात जोडलेले असतात, त्यामुळे फेलिंग किंवा टॉलेन्स अभिकर्मकाचे क्षपण करणारा मुक्त हेमिॲसिटल गट उरत नाही.

9. कोणते प्रमाणित अमिनो आम्ल असममित (chiral) कार्बन नसल्यामुळे प्रकाशीय निष्क्रिय (optically inactive) असते?

   धडा १३: Amino Acids and Proteins

   • अग्लायसिन
   • बॲलॅनिन
   • कसेरिन
   • डव्हॅलिन
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. ग्लायसिन
   ग्लायसिनमध्ये (H₂N–CH₂–COOH) α-कार्बनवर दोन हायड्रोजन अणू असतात, त्यामुळे तो असममित केंद्र नसतो.

10. नायलॉन-6,6 कोणाच्या संघनन बहुवारीकरणाने (condensation polymerisation) तयार होते?

    धडा १५: Polymers

    • अफक्त कॅप्रोलॅक्टम
    • बइथिलीन ग्लायकॉल आणि टेरेफ्थॅलिक आम्ल
    • कफिनॉल आणि फॉर्माल्डिहाइड
    • डहेक्झामिथिलीनडायअमाइन आणि ॲडिपिक आम्ल
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: ड. हेक्झामिथिलीनडायअमाइन आणि ॲडिपिक आम्ल
    हेक्झामिथिलीनडायअमाइन (6 C) आणि ॲडिपिक आम्ल (6 C) अमाइड बंधांनी जोडले जातात, म्हणून '6,6'; कॅप्रोलॅक्टमपासून नायलॉन-6, ग्लायकॉल + टेरेफ्थॅलिक आम्लापासून PET आणि फिनॉल + फॉर्माल्डिहाइडपासून बेकेलाइट बनते.

बी.एससी. तृतीय वर्ष (सत्र ५ व ६): इतर विषयांचे MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.