बी.कॉम. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४) व्यावसायिक कायदे – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २७ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. भारतीय करार कायदा 1872 नुसार, बळजबरीने (coercion) संमती मिळवलेला समझोता हा:

   धडा १: Indian Contract Act, 1872: Essentials of a Valid Contract

   • अशून्य (void)
   • बज्याची संमती अशा प्रकारे मिळवली त्या पक्षाच्या इच्छेनुसार शून्यकरणीय (voidable)
   • कवैध व पूर्णपणे अंमलबजावणीयोग्य
   • डबेकायदेशीर व दोन्ही पक्षांना शिक्षापात्र
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. ज्याची संमती अशा प्रकारे मिळवली त्या पक्षाच्या इच्छेनुसार शून्यकरणीय (voidable)
   कलम 19: बळजबरी, कपट, चुकीचे निवेदन किंवा अनुचित प्रभावाने संमती मिळवल्यास करार पीडित पक्षाच्या इच्छेनुसार शून्यकरणीय असतो.

2. भारतीय करार कायदा 1872 मधील कोणते कलम 'मोबदला' (consideration) याची व्याख्या देते?

   धडा १: Indian Contract Act, 1872: Essentials of a Valid Contract

   • अकलम 2(a)
   • बकलम 2(b)
   • ककलम 2(d)
   • डकलम 2(h)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. कलम 2(d)
   कलम 2(d) मोबदल्याची व्याख्या देते; 2(a) प्रस्ताव, 2(b) स्वीकृती आणि 2(h) करार यांची व्याख्या देतात.

3. क्षतिपूर्ती करारात (contract of indemnity) किती पक्ष असतात?

   धडा २: Special Contracts: Indemnity, Guarantee, Bailment and Agency

   • अदोन
   • बएक
   • कतीन
   • डचार
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. दोन
   क्षतिपूर्ती करारात (कलम 124) दोन पक्ष असतात – क्षतिपूर्ती करणारा (indemnifier) व क्षतिपूर्तीधारक (indemnity holder); हमी करारात तीन पक्ष असतात (धनको, मुख्य ऋणको, जामीनदार).

4. वस्तू विक्री कायदा 1930 नुसार, विक्रेत्याने हमीचा (warranty) भंग केल्यास खरेदीदार:

   धडा ३: Sale of Goods Act, 1930

   • अवस्तू नाकारून करार रद्द करू शकतो
   • बकरार सुरुवातीपासून शून्य मानू शकतो
   • ककोणतीही किंमत देण्यास नकार देऊ शकतो
   • डनुकसानभरपाई मागू शकतो, पण वस्तू नाकारू शकत नाही
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. नुकसानभरपाई मागू शकतो, पण वस्तू नाकारू शकत नाही
   हमी (warranty) ही मुख्य उद्देशाला पूरक असते (कलम 12(3)); तिच्या भंगाने फक्त नुकसानभरपाई मागता येते, तर शर्तीच्या (condition) भंगाने वस्तू नाकारता येतात.

5. परक्राम्य संलेख कायदा 1881 (Negotiable Instruments Act) नुसार, खात्यात पुरेशी रक्कम नसल्याने धनादेश (cheque) अनादरित होणे हा कोणत्या कलमाखाली गुन्हा आहे?

   धडा ४: Negotiable Instruments Act, 1881

   • अकलम 4
   • बकलम 5
   • ककलम 6
   • डकलम 138
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. कलम 138
   कलम 138 नुसार अपुऱ्या रकमेमुळे अनादरित झालेल्या धनादेशाचा लेखक (drawer) शिक्षेस पात्र ठरतो; कलम 4, 5 व 6 वचनपत्र, हुंडी व धनादेश यांच्या व्याख्या देतात.

6. ग्राहक संरक्षण कायदा 2019 नुसार, खालीलपैकी कोण 'ग्राहक' (consumer) नाही?

   धडा ५: Consumer Protection Act, 2019

   • अघरी वापरण्यासाठी टीव्ही विकत घेणारी व्यक्ती
   • बउपचारासाठी डॉक्टरांची सेवा घेणारी व्यक्ती
   • कवैयक्तिक वापरासाठी ऑनलाइन वस्तू विकत घेणारी व्यक्ती
   • डपुन्हा विकण्यासाठी वस्तू विकत घेणारा व्यापारी
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. पुन्हा विकण्यासाठी वस्तू विकत घेणारा व्यापारी
   कलम 2(7) नुसार पुनर्विक्रीसाठी किंवा व्यापारी हेतूसाठी वस्तू घेणारी व्यक्ती ग्राहक नाही; वैयक्तिक वापरासाठी ऑनलाइन खरेदी करणारे ग्राहकच आहेत.

7. कंपनी कायदा 2013 नुसार एक व्यक्ती कंपनी (One Person Company – OPC) हा कोणत्या कंपनीचा प्रकार आहे?

   धडा ६: Companies Act, 2013: Formation of a Company

   • असार्वजनिक कंपनी (public company)
   • बखाजगी कंपनी (private company)
   • ककलम 8 (ना-नफा) कंपनी
   • डसरकारी कंपनी
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. खाजगी कंपनी (private company)
   कलम 2(62) नुसार फक्त एक सभासद असलेली कंपनी म्हणजे OPC, आणि कलम 3(1)(c) नुसार ती खाजगी कंपनी म्हणून स्थापन होते.

8. कंपनीचे वैशिष्ट्य म्हणून 'शाश्वत अस्तित्व' (perpetual succession) याचा अर्थ:

   धडा ६: Companies Act, 2013: Formation of a Company

   • असभासदांचा मृत्यू, दिवाळखोरी किंवा बदल यांचा तिच्या अस्तित्वावर परिणाम होत नाही
   • बती कधीच बरखास्त (wound up) करता येत नाही
   • कतिचे भाग (shares) फक्त सभासदांच्या कायदेशीर वारसांकडेच जाऊ शकतात
   • डतिचे संचालक आयुष्यभर पदावर राहतात
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. सभासदांचा मृत्यू, दिवाळखोरी किंवा बदल यांचा तिच्या अस्तित्वावर परिणाम होत नाही
   कंपनी ही स्वतंत्र कायदेशीर व्यक्ती असल्याने सभासद येतात-जातात, पण कायद्याने बरखास्त होईपर्यंत कंपनी चालू राहते.

9. कंपनीच्या घटनापत्रातील (Memorandum of Association) उद्दिष्ट कलमाच्या बाहेर जाणारी कंपनीची कृती ही:

   धडा ७: Memorandum and Articles of Association

   • अशून्य असते व सर्व भागधारकांनीही तिला मान्यता (ratify) देता येत नाही
   • बसंचालकांच्या इच्छेनुसार शून्यकरणीय असते
   • कसाध्या ठरावाने मंजूर केल्यास वैध होते
   • डविशेष ठरावाने मान्यता दिल्यास वैध होते
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. शून्य असते व सर्व भागधारकांनीही तिला मान्यता (ratify) देता येत नाही
   अधिकारबाह्यतेचा सिद्धांत (doctrine of ultra vires – ॲशबरी रेल्वे कॅरेज कं. वि. रिशे, 1875): अशी कृती सुरुवातीपासूनच शून्य असते आणि कोणत्याही मान्यतेने वैध होत नाही.

10. कंपनी कायदा 2013 च्या कलम 114 नुसार विशेष ठराव (special resolution) केव्हा मंजूर होतो, जेव्हा बाजूने पडलेली मते:

    धडा ८: Company Meetings and Management

    • अविरोधी मतांपेक्षा जास्त असतात (साधे बहुमत)
    • बविरोधी मतांच्या किमान दुप्पट असतात
    • कविरोधी मतांच्या किमान तिप्पट असतात
    • डसर्व सभासदांच्या सर्व मतांइतकी असतात (एकमत)
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: क. विरोधी मतांच्या किमान तिप्पट असतात
    कलम 114(2): विशेष ठरावासाठी बाजूची मते विरोधी मतांच्या तिपटीपेक्षा कमी नसावीत; साध्या ठरावासाठी (ordinary resolution) फक्त बाजूची मते विरोधी मतांपेक्षा जास्त असावीत.

बी.कॉम. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४): इतर विषयांचे MCQ

मागील दिवसांचे MCQ

• २६ ऑक्टोबर २०२६

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.