बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) सूक्ष्मजीवशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
हा २६ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
स्वतः बनवलेल्या साध्या सूक्ष्मदर्शकांतून सूक्ष्मजीव प्रथम पाहून त्यांचे 'ॲनिमलक्युल्स' (animalcules) असे वर्णन कोणी केले?
धडा १: History and Scope of Microbiology
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. अँटनी व्हॅन ल्युवेनहॉक (Antonie van Leeuwenhoek)
ल्युवेनहॉक (17 वे शतक) यांनी स्वतः भिंगे घासून तयार केली व जीवाणू आणि प्रोटोझोआ यांचे प्रथम 'ॲनिमलक्युल्स' म्हणून वर्णन केले.आदिकेंद्रकी पेशींच्या (prokaryotic cells) पेशीद्रव्यात आढळणारे रायबोसोम (ribosomes) कोणत्या प्रकारचे असतात?
धडा २: Prokaryotic and Eukaryotic Cells
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. 70S
आदिकेंद्रकी पेशींत 70S रायबोसोम (50S + 30S उपघटक) असतात; दृश्यकेंद्रकी पेशींच्या पेशीद्रव्यात 80S रायबोसोम असतात.टायकोइक आम्ले (teichoic acids) हा कोणाच्या पेशीभित्तिकेचा (cell wall) वैशिष्ट्यपूर्ण घटक आहे?
धडा ६: Bacterial Cell Wall: Gram-positive and Gram-negative
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. ग्रॅम-पॉझिटिव्ह जीवाणू (Gram-positive bacteria)
ग्रॅम-पॉझिटिव्ह भित्तिकेत टायकोइक आम्लांसह जाड पेप्टिडोग्लायकन थर असतो; ग्रॅम-निगेटिव्ह भित्तिकेत पातळ पेप्टिडोग्लायकन थर व LPS असलेले बाह्य पटल असते.ग्रॅम अभिरंजनात (Gram staining) प्राथमिक रंजक (primary stain) म्हणून कोणता रंग वापरतात?
धडा ८: Staining Techniques
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. क्रिस्टल व्हायोलेट (crystal violet)
क्रिस्टल व्हायोलेट हा प्राथमिक रंजक, आयोडीन हा रंगबंधक (mordant), अल्कोहोल हा रंगनिरासक (decolouriser) व सॅफ्रॅनिन हा प्रतिरंजक (counterstain) असतो.ऑटोक्लेव्हमध्ये (autoclave) निर्जंतुकीकरणाची (sterilization) प्रमाणित स्थिती कोणती?
धडा ९: Sterilization and Disinfection
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. 15 psi (lb/inch²) दाबाला 121°C, 15 मिनिटे
15 psi दाबाखालील वाफ 121°C पर्यंत पोहोचते व सुमारे 15 मिनिटांत बीजाणूंनाही (endospores) मारते; 160°C/2 तास हे उष्ण-हवा भट्टीचे (hot-air oven) व 63°C/30 मिनिटे हे पाश्चरीकरणाचे आहे.संवर्धन माध्यमात (culture media) घनता आणण्यासाठी वापरला जाणारा आगर (agar) कशापासून मिळतो?
धडा १२: Culture Media and Pure Culture
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. लाल शैवाल (red algae)
आगर हे जेलिडियम (Gelidium), ग्रॅसिलारिया (Gracilaria) यांसारख्या सागरी लाल शैवालांपासून काढलेले बहुशर्करा (polysaccharide) आहे; बहुतेक सूक्ष्मजीव ते पचवू शकत नाहीत.जीवाणू वाढ वक्रात (bacterial growth curve) ज्या टप्प्यात पेशी स्थिर, महत्तम दराने विभाजित होतात व प्रत्येक पिढीला त्यांची संख्या दुप्पट होते, तो टप्पा कोणता?
धडा १३: Bacterial Growth
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. लॉग / घातांकी टप्पा (log / exponential phase)
लॉग टप्प्यात पेशी द्विविभाजनाने (binary fission) स्थिर दराने विभाजित होतात, त्यामुळे पेशीसंख्येचा लॉगॅरिदम सरळ रेषेत वाढतो.पंचसृष्टी वर्गीकरण (five-kingdom classification: मोनेरा, प्रोटिस्टा, कवके, वनस्पती, प्राणी) कोणी मांडले?
धडा १४: Classification of Microorganisms
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. आर. एच. व्हिटाकर (R. H. Whittaker)
व्हिटाकर (1969) यांनी पाच सृष्टी मांडल्या; लिनियस यांनी दोन सृष्टी, हेकेल यांनी प्रोटिस्टा ही तिसरी सृष्टी, तर वूज यांनी तीन अधिक्षेत्रे (domains) मांडली.मायकोप्लाझ्मा (Mycoplasma) इतर जीवाणूंपेक्षा मुख्यतः कोणत्या बाबतीत वेगळा आहे?
धडा १५: Rickettsia, Chlamydia and Mycoplasma
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. त्याला पेशीभित्तिका (cell wall) नसते
मायकोप्लाझ्माला पेशीभित्तिका नसते (फक्त स्टेरॉलयुक्त पटल), म्हणून त्याचा आकार बदलता (pleomorphic) असतो व त्यावर पेनिसिलिनचा परिणाम होत नाही.जीवाणूंना संसर्ग करणाऱ्या विषाणूंना (viruses) काय म्हणतात?
धडा १८: Introduction to Viruses
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. जीवाणूभक्षी (bacteriophages)
E. coli वरील T4 सारखे जीवाणूभक्षी (phages) जीवाणूंना संसर्ग करतात; व्हायरॉइड्स हे वनस्पतींना रोग करणारे प्रथिनरहित RNA असतात व प्रिऑन्स हे संसर्गजन्य प्रथिने असतात.
बी.एससी. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.