बी.ए. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४) समाजशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. खालीलपैकी कोणता चार पुरुषार्थांपैकी (purusharthas) एक नाही?

   धडा २: भारतीय समाजाचे पारंपरिक आधार: वर्ण, आश्रम, पुरुषार्थ आणि कर्म

   • अअर्थ
   • बकाम
   • कगृहस्थ
   • डमोक्ष
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. गृहस्थ
   धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे चार पुरुषार्थ आहेत; गृहस्थ हा चार आश्रमांपैकी (जीवनाचे टप्पे) एक आहे.

2. 'Caste and Race in India' या ग्रंथात जातिव्यवस्थेची सहा संरचनात्मक वैशिष्ट्ये कोणी सांगितली?

   धडा ३: भारतातील जातिव्यवस्था

   • अजी. एस. घुर्ये
   • बएम. एन. श्रीनिवास
   • कलुई ड्युमाँ
   • डइरावती कर्वे
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. जी. एस. घुर्ये
   जी. एस. घुर्ये यांनी समाजाचे खंडात्मक विभाजन, उतरंड, विवाह व खानपानावरील निर्बंध अशी सहा वैशिष्ट्ये सांगितली.

3. ईशान्य भारतात अनेक आदिवासी समुदाय करत असलेल्या स्थलांतरित शेतीला (shifting cultivation) सामान्यतः काय म्हणतात?

   धडा ४: आदिवासी समाज

   • अपायऱ्यांची शेती
   • बमळ्याची शेती
   • कमिश्र शेती
   • डझूम
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. झूम
   झूम म्हणजे जंगलाचा तुकडा तोडून-जाळून काही वर्षे पिके घेणे आणि नंतर तो पुन्हा वाढण्यासाठी सोडून देणे.

4. भारतात पंचायत राजची त्रिस्तरीय रचना कोणत्या समितीने (1957) सुचवली?

   धडा ७: पंचायत राज आणि ग्रामीण विकास

   • अअशोक मेहता समिती
   • बबलवंतराय मेहता समिती
   • कसरकारिया आयोग
   • डकोठारी आयोग
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. बलवंतराय मेहता समिती
   बलवंतराय मेहता समितीने (1957) गाव, गट (ब्लॉक) आणि जिल्हा अशा तीन स्तरांवर पंचायती सुचवल्या.

5. शहराचा आकार, घनता आणि विषमजिनसीपणा (heterogeneity) यांद्वारे शहरी जीवन स्पष्ट करणारा 'Urbanism as a Way of Life' (1938) हा लेख कोणी लिहिला?

   धडा ८: नागरी समाज

   • अमॅक्स वेबर
   • बएमिल दरखाइम
   • कलुई वर्थ
   • डरॉबर्ट रेडफिल्ड
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. लुई वर्थ
   मोठी, दाट आणि विषमजिनसी लोकसंख्या शहरी जीवनपद्धती निर्माण करते, असे लुई वर्थ यांनी मांडले.

6. एका स्त्रीला एकाच वेळी एकापेक्षा जास्त पती असतात, त्या विवाहप्रकाराला काय म्हणतात?

   धडा १०: भारतातील कुटुंब आणि विवाह

   • अबहुपतित्व (polyandry)
   • बबहुपत्नीत्व (polygyny)
   • कएकविवाह (monogamy)
   • डअंतर्विवाह (endogamy)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. बहुपतित्व (polyandry)
   बहुपतित्व = एक पत्नी, अनेक पती; बहुपत्नीत्व = एक पती, अनेक पत्नी.

7. 'संस्कृतीकरण' (Sanskritisation) ही संकल्पना कोणी मांडली?

   धडा १४: भारतातील सामाजिक परिवर्तनाच्या प्रक्रिया: संस्कृतीकरण, पाश्चिमात्यीकरण आणि आधुनिकीकरण

   • अजी. एस. घुर्ये
   • बयोगेंद्र सिंह
   • कए. आर. देसाई
   • डएम. एन. श्रीनिवास
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. एम. एन. श्रीनिवास
   खालच्या जातीने दर्जा वाढवण्यासाठी उच्च जातींच्या चालीरीती व जीवनशैली स्वीकारण्याच्या प्रक्रियेला एम. एन. श्रीनिवास यांनी 'संस्कृतीकरण' म्हटले.

8. भारतीय संविधानातील कोणते कलम अस्पृश्यता नष्ट करते आणि तिच्या कोणत्याही स्वरूपातील आचरणास बंदी घालते?

   धडा १२: दुर्बल घटक आणि संविधानिक संरक्षण

   • अकलम 14
   • बकलम 17
   • ककलम 21
   • डकलम 32
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. कलम 17
   कलम 17 अस्पृश्यता नष्ट करते; तिच्यामुळे कोणावरही निर्बंध लादणे हा दंडनीय गुन्हा आहे.

9. महात्मा जोतीराव फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणत्या वर्षी केली?

   धडा १७: समाजसुधारक: महात्मा फुले आणि डॉ. आंबेडकर

   • अ1848
   • ब1857
   • क1873
   • ड1885
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. 1873
   जातिभेद व पुरोहितशाही विरुद्ध लढण्यासाठी फुले यांनी 1873 मध्ये सत्यशोधक समाज स्थापन केला; 1848 मध्ये त्यांनी मुलींची शाळा सुरू केली.

10. 1902 मध्ये आपल्या संस्थानाच्या प्रशासनातील 50 टक्के जागा मागासवर्गीयांसाठी राखीव ठेवणारे शासक कोण?

    धडा १८: समाजसुधारक: सावित्रीबाई फुले आणि राजर्षी शाहू महाराज

    • अकोल्हापूरचे राजर्षी शाहू महाराज
    • बबडोद्याचे सयाजीराव गायकवाड
    • कसाताऱ्याचे छत्रपती प्रतापसिंह
    • डपंजाबचे महाराजा रणजितसिंह
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: अ. कोल्हापूरचे राजर्षी शाहू महाराज
    राजर्षी शाहू महाराजांचा कोल्हापूर संस्थानातील 1902 चा आदेश आरक्षणाच्या दिशेने अग्रगण्य पाऊल मानला जातो.

बी.ए. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४): इतर विषयांचे MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.