बी.ए. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४) राज्यशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)

📅 २६ ऑक्टोबर २०२६ · १० प्रश्न · महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमावर आधारित

हा २६ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →

टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.

1. 1885 मध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या पहिल्या अधिवेशनाचे अध्यक्ष कोण होते?

   धडा १: भारतीय राष्ट्रीय चळवळ : मवाळ, जहाल व गांधी युग

   • अए. ओ. ह्यूम
   • बदादाभाई नौरोजी
   • कव्योमेशचंद्र (डब्ल्यू. सी.) बॅनर्जी
   • डसुरेंद्रनाथ बॅनर्जी
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. व्योमेशचंद्र (डब्ल्यू. सी.) बॅनर्जी
   1885 मध्ये मुंबईत झालेल्या पहिल्या अधिवेशनाचे अध्यक्ष व्योमेशचंद्र बॅनर्जी होते; ए. ओ. ह्यूम यांनी काँग्रेसच्या स्थापनेत पुढाकार घेतला.

2. मुस्लिमांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ (separate electorates) सर्वप्रथम कोणत्या कायद्याने सुरू केले?

   धडा २: घटनात्मक विकास : १९०९, १९१९, १९३५ व १९४७ चे कायदे

   • अइंडियन कौन्सिल्स कायदा, 1909 (मोर्ले-मिंटो सुधारणा)
   • बभारत सरकार कायदा, 1919
   • कभारत सरकार कायदा, 1935
   • डभारतीय स्वातंत्र्य कायदा, 1947
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. इंडियन कौन्सिल्स कायदा, 1909 (मोर्ले-मिंटो सुधारणा)
   1909 च्या मोर्ले-मिंटो सुधारणांनी मुस्लिमांना प्रथमच स्वतंत्र मतदारसंघ दिले.

3. संविधान सभेच्या मसुदा समितीचे (Drafting Committee) अध्यक्ष कोण होते?

   धडा ३: भारतीय संविधानाची निर्मिती

   • अडॉ. राजेंद्र प्रसाद
   • बजवाहरलाल नेहरू
   • कसरदार वल्लभभाई पटेल
   • डडॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
   मसुदा समितीचे अध्यक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर होते; डॉ. राजेंद्र प्रसाद संविधान सभेचे अध्यक्ष होते.

4. डॉ. आंबेडकरांनी कोणत्या कलमाला 'संविधानाचे हृदय व आत्मा' म्हटले?

   धडा ५: मूलभूत हक्क

   • अकलम 14
   • बकलम 32
   • ककलम 19
   • डकलम 368
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. कलम 32
   कलम 32 (घटनात्मक उपायांचा हक्क) मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी थेट सर्वोच्च न्यायालयात जाण्याचा अधिकार देते.

5. राष्ट्रीय आणीबाणी (National Emergency) संविधानाच्या कोणत्या कलमाखाली जाहीर केली जाते?

   धडा ९: आणीबाणीविषयक तरतुदी

   • अकलम 356
   • बकलम 360
   • ककलम 352
   • डकलम 370
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. कलम 352
   कलम 352 राष्ट्रीय आणीबाणीसाठी (युद्ध, परकीय आक्रमण, सशस्त्र बंड) आहे; 356 राष्ट्रपती राजवट आणि 360 आर्थिक आणीबाणी.

6. धन विधेयक (Money Bill) फक्त कोठे मांडता येते?

   धडा १०: भारतीय संसद

   • अलोकसभा
   • बराज्यसभा
   • कसंसदेचे कोणतेही सभागृह
   • डदोन्ही सभागृहांची संयुक्त बैठक
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: अ. लोकसभा
   कलम 109 नुसार धन विधेयक फक्त लोकसभेत मांडता येते; राज्यसभा केवळ शिफारशी करू शकते.

7. 'मूलभूत संरचना' (basic structure) सिद्धांत सर्वोच्च न्यायालयाने कोणत्या खटल्यात मांडला?

   धडा १२: घटनादुरुस्ती व मूलभूत संरचना

   • अगोलकनाथ खटला (1967)
   • बमिनर्व्हा मिल्स खटला (1980)
   • कशंकरी प्रसाद खटला (1951)
   • डकेशवानंद भारती खटला (1973)
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ड. केशवानंद भारती खटला (1973)
   केशवानंद भारती खटल्यात (1973) न्यायालयाने सांगितले की संसद संविधानात दुरुस्ती करू शकते, पण त्याची मूलभूत संरचना नष्ट करू शकत नाही.

8. 1983 मध्ये नेमलेल्या कोणत्या आयोगाने भारतातील केंद्र–राज्य संबंधांचा अभ्यास केला?

   धडा १३: भारतीय संघराज्यवाद व केंद्र-राज्य संबंध

   • अमंडल आयोग
   • बसरकारिया आयोग
   • ककोठारी आयोग
   • डशहा आयोग
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: ब. सरकारिया आयोग
   सरकारिया आयोगाने (1983) केंद्र–राज्य संबंधांचा आढावा घेऊन सहकारी संघराज्य मजबूत करण्याचे उपाय सुचवले.

9. पंचायत राज संस्थांना घटनात्मक दर्जा कोणत्या घटनादुरुस्तीने मिळाला?

   धडा १५: स्थानिक स्वराज्य संस्था

   • अ42 वी घटनादुरुस्ती
   • ब61 वी घटनादुरुस्ती
   • क73 वी घटनादुरुस्ती
   • ड74 वी घटनादुरुस्ती
   उत्तर दाखवा

   उत्तर: क. 73 वी घटनादुरुस्ती
   73 व्या घटनादुरुस्तीने (1992) पंचायतींसाठी भाग IX जोडला; 74 व्या घटनादुरुस्तीने नागरी स्थानिक संस्थांसाठी तसे केले.

10. माहितीचा अधिकार कायदा, 2005 नुसार मागितलेली माहिती एखाद्या व्यक्तीच्या जीविताशी किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल, तर ती साधारणपणे किती वेळात द्यावी लागते?

    धडा १८: माहितीचा अधिकार कायदा, २००५

    • अ48 तास
    • ब7 दिवस
    • क30 दिवस
    • ड90 दिवस
    उत्तर दाखवा

    उत्तर: अ. 48 तास
    सामान्य कालमर्यादा 30 दिवस आहे, पण जीवित किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित माहिती 48 तासांत द्यावी लागते.

बी.ए. द्वितीय वर्ष (सत्र ३ व ४): इतर विषयांचे MCQ

सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.