बी.ए. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २) अर्थशास्त्र – रोजची उजळणी MCQ (मराठी माध्यम)
हा २६ ऑक्टोबर २०२६ चा संच आहे. आजचे MCQ सोडवा →
टायमर क्विझ: प्रत्येक प्रश्नाला १५ सेकंद, वेळ संपली की पुढचा प्रश्न आपोआप. किंवा टायमरशिवाय: पर्याय टॅप करा, बरोबर उत्तर हिरवे, चुकीचे लाल. नवीन संच नियमितपणे जोडले जातात.
किंवा खाली स्क्रोल करून टायमरशिवाय सोडवा.
मानवी गरजा (ends) आणि पर्यायी उपयोग असलेली दुर्मीळ साधने (scarce means) यांतील संबंध म्हणून मानवी वर्तनाचा अभ्यास करणारे शास्त्र, अशी अर्थशास्त्राची व्याख्या कोणी केली?
धडा १: अर्थशास्त्राचा परिचय
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. लायोनेल रॉबिन्स
ही लायोनेल रॉबिन्स यांची दुर्मीळतेवर आधारित व्याख्या (१९३२) आहे; ॲडम स्मिथ यांनी संपत्तीविषयक तर मार्शल यांनी कल्याणविषयक व्याख्या दिली.मागणीच्या नियमानुसार (law of demand), इतर परिस्थिती कायम असताना, वस्तूची किंमत आणि मागणी केलेले प्रमाण यांतील संबंध कसा असतो?
धडा ३: मागणीचा सिद्धांत
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. व्यस्त
किंमत वाढली की मागणी घटते आणि किंमत घटली की मागणी वाढते; म्हणून हा संबंध व्यस्त असतो आणि मागणी वक्र खाली उतरता असतो.किंमत ₹10 वरून ₹12 झाली आणि मागणी 100 नगांवरून 80 नगांवर आली. टक्केवारी पद्धतीने (सुरुवातीच्या मूल्यांवर) मागणीची किंमत लवचिकता (price elasticity of demand) किती?
धडा ४: मागणीची लवचिकता
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. 1 (एकक लवचिक)
मागणीतील बदल = 20/100 = 20%; किमतीतील बदल = 2/10 = 20%; म्हणून लवचिकता = 20% ÷ 20% = 1.घटत्या सीमांत उपयोगितेचा नियम (law of diminishing marginal utility) या नावानेही ओळखला जातो:
धडा ७: उपयोगिता विश्लेषण व उपभोक्त्याचे वर्तन
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. गॉसेन यांचा पहिला नियम
हा नियम एच. एच. गॉसेन यांनी प्रथम मांडला, म्हणून त्याला गॉसेन यांचा पहिला नियम म्हणतात; मार्शल यांनी नंतर त्याचे सविस्तर विवेचन केले.समवृत्ती वक्र (indifference curve) सामान्यतः आरंभबिंदूकडे बहिर्गोल (convex) असतो, कारण:
धडा ८: समवृत्ती वक्र विश्लेषण
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. घटता सीमांत पर्यायता दर (MRS)
X वस्तू जास्त मिळत गेली की प्रत्येक जादा X साठी उपभोक्ता Y चे कमी नग सोडतो (घटता MRS); त्यामुळे वक्र बहिर्गोल होतो.एक उपभोक्ता पुस्तकासाठी ₹50 द्यायला तयार आहे, पण ते त्याला ₹35 या बाजारभावात मिळते. उपभोक्त्याचे संतोषाधिक्य (consumer surplus) किती?
धडा ९: उपभोक्त्याचे संतोषाधिक्य
उत्तर दाखवा
उत्तर: क. ₹15
संतोषाधिक्य = देण्यास तयार असलेली किंमत − प्रत्यक्ष दिलेली किंमत = 50 − 35 = ₹15 (मार्शल यांची संकल्पना).बदलत्या प्रमाणाचा नियम (law of variable proportions) केव्हा लागू होतो?
धडा १०: उत्पादनाचा सिद्धांत
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. किमान एक उत्पादन घटक स्थिर असताना (अल्पकाळ)
हा अल्पकाळाचा नियम आहे: एक घटक स्थिर ठेवून इतर घटक बदलले जातात. सर्व घटक एकत्र बदलणे म्हणजे प्रमाणानुसार उत्पादन फल (returns to scale).एका उत्पादन संस्थेचा एकूण स्थिर खर्च ₹200 आहे आणि 10 नगांचा एकूण बदलता खर्च ₹300 आहे. 10 नगांचा सरासरी खर्च (average cost, AC) किती?
धडा ११: खर्च व प्राप्ती (उत्पन्न)
उत्तर दाखवा
उत्तर: ड. ₹50
TC = TFC + TVC = 200 + 300 = ₹500; AC = TC ÷ उत्पादन = 500 ÷ 10 = ₹50.पूर्ण स्पर्धेत (perfect competition) एका उत्पादन संस्थेसमोरील मागणी (सरासरी प्राप्ती) वक्र कसा असतो?
धडा १२: पूर्ण स्पर्धा
उत्तर दाखवा
उत्तर: ब. पूर्ण लवचिक (आडवा)
संस्था किंमत स्वीकारणारी (price taker) असते: बाजारभावाला ती कितीही नग विकू शकते, म्हणून AR = MR = किंमत आणि वक्र आडवा असतो.डेव्हिड रिकार्डो यांच्या मते खंड (rent) कशाच्या वापरासाठी दिला जातो?
धडा १६: खंडाचे सिद्धांत
उत्तर दाखवा
उत्तर: अ. जमिनीच्या मूळ व अविनाशी शक्ती
रिकार्डो यांनी खंड म्हणजे जमिनीच्या मूळ व अविनाशी शक्तींच्या वापराचा मोबदला अशी व्याख्या केली; तो जमिनीच्या सुपीकतेतील (व स्थानातील) फरकामुळे निर्माण होतो.
बी.ए. प्रथम वर्ष (सत्र १ व २): इतर विषयांचे MCQ
सर्व प्रश्न PadhaiNotes ने महाराष्ट्रातील विद्यापीठांच्या (NEP) सर्वसाधारण अभ्यासक्रमावरून स्वतःच्या शब्दांत तयार केले आहेत. तुमच्या विद्यापीठाचा अभ्यासक्रम थोडा वेगळा असू शकतो.